Berisp een wijze en hij mag je graag

Wie een spotter terechtwijst, wordt bespot, … berisp een wijze, en hij mag je graag.

Zusters en broeders,

Is het niet leuker om een compliment te krijgen dan een veeg uit de pan? Maar wáár kom je verder mee? Met mensen die je stroop om de mond smeren, of met mensen die durven te zeggen wanneer je het bij het verkeerde eind hebt? Net als iedereen vindt ik een complimentje op z’n tijd echt wel fijn. Maar er zijn gelukkig óók mensen die wel eens een terechtwijzing plaatsen. Diskreet, maar terecht, als ze deskundiger zijn dan ik en met verstand van zaken een al te vlotte gedachte wel eens bevragen. Daar kom je verder mee, al was het maar omdat ik dan zelf nog eens wat dieper in de grondtekst moet duiken…

De schrijver van Spreuken geef eigenlijk geen tip om kritiek te uiten, maar geeft een tip om kritiek te ontvangen: wie alle terechtwijzingen altijd wegwuift is niet verstandig! Je bent een wijs man, als je je laat aanspreken. De levensles van Spreuken wordt door Paulus hernomen. Hij komt in zijn oudste brief te spreken over zijn eigen rol in de gemeente. Zoals dikwijls schrijft hij de jonge gemeente aan die hij nog maar net heeft bekeerd. Maar híj matigt zich een nogal flinke positie aan: wat ik u allemaal heb verteld is niet het woord van mensen, maar het woord van God. Zelf. Maar liefst. Die Paulus heeft het wel een beetje hoog in de bol gekregen…

Maar, het gaat Paulus niet om zichzelf. In feite is hij stevig op de vingers getikt. Is hij door Christus bij de lurven gepakt en flink door elkaar geschud en op een heel ander spoor gezet. Ooit wist Paulus het inderdaad beter dan iedereen. En niet diskreet, maar hardhandig en beslist, dreef hij zijn eigen inzichten door. Als farizeeër opgeleid kende hij de regels van de torah door en door en vond dat iedereen moest doen wat híj deed. En zag hij er geen bewaar in dat van anderen te eisen en bij anderen af te dwingen. En niemand die hem op andere gedachten kon brengen; want hij wist het allemaal!

Zo was de jonge Paulus (toen nog Saulus genoemd) vervolger van de Christenen geworden en we kennen ongetwijfeld het verhaal hoe hij op weg naar Damascus door Christus werd aangesproken. Hij zou zich laten aanzeggen, en werd zo op een spoor gezet dat hijzelf niet gekozen of bedacht had.

Zó is het woord van God: iets horen dat je zelf niet bedacht had. Dat je overrompelen of overweldigen kan. Dat soms ook fluistert, of suddert. Dat pas na verloop van tijd diepgang en betekenis kan krijgen. Maar steeds als iets dat je krijgen mag en dat aangezegd wordt. En dat soms keer op keer herhaald moet worden.

Vorige week heb ik me een week kunnen verdiepen in de ‘hypostatische triniteit.’ Als u niet zomaar een-twee-drie weet wat dáár mee bedoeld zou kunnen zijn, dan is dat voor mij een kleine opluchting. Want ooit moest ik voor een tentamen kerkgeschiedenis de term ‘hypostase’ leren, maar al zo’n veertig jaar heb ik geen idéé wat er mee bedoeld zou kunnen zijn. Iets met de drie-eenheid; iets met de verhouding tussen Vader, Zoon en Heilige Geest, maar wat en hoe dan precies? Bij gelegenheid heb ik er weleens omheen gelezen, in de hoop dat het me wat duidelijker zou worden, en bijna was ik op het punt gekomen om te denken dat dit soort moeilijke woorden vooral waren bedoeld om het onbegrijpelijke af te dekken. Maar er is mij zowaar een licht opgegaan. Ik zal niet in de details treden, want dan komen we op technisch grieks-filosofisch terrein. Maar wel begrijpelijk mag zijn is dat het bij deze moeilijk woorden om een innige relatie gaat, waarin het andere geen bedreiging maar een zegening vormt. In de Drie-eenheid moet waarlijke liefde de ander zijn gericht. Vader, Zoon en Heilige Geest zijn, zoals straks bij het avondmaal weer zullen zingen, ‘één in wezen’, maar zijn niettemin toch drie verschillende personen; zijn anders. En hebben elkaar daarom iets te bieden, iets te zeggen, wellicht. Na mijn studieweek, heb ik nog genoeg vragen. Maar het zijn tenminste vragen die ik zelf een beetje begin te snappen. En dan ben ik toch verder gekomen.

Een belangrijk punt is daarbij dat we in liefde elkaar iets te zeggen kunnen en mogen hebben. En dan niet vanuit een eenrichtingverkeer: als een betweter die het allemaal wel weet en anderen verteld hoe het moet, maar als broeders en zusters die samen op weg zijn naar Gods toekomst. En die samen worden gehouden niet door absolute eenstemmigheid, maar door de Geest van Liefde, waarmee we elkaar nabij kunnen zijn en elkaars welbevinden mogen dienen.

In de theologiegeschiedenis is dat niet altijd op zo’n manier opgevat. Ooit moest je gewoon denken en doen wat de geestelijkheid je voorschreef. Dat kon een paus of patriarch zijn, maar ook een predikant die er voor had doorgeleerd. Zíj lazen Paulus mogelijk met het idee dat diens gezag op hen was over gegaan, en dat ook hun woorden niet de woorden van mensen waren, en dat zij met het gezag van God konden spreken.

En dat kan ook, dat konden zij en dat kunnen wíj nog altijd. Maar alléén als we dat in de Geest van Liefde doen. En daarbij niet ons eigen belang, maar dat van de ander dienen. Ik weet niet of de kerk díe fundamentele insteek van Paulus altijd wel zo waar heeft gemaakt. Misschien valt te vrezen dat de kerk ook wel wat vaak haar eigen waarheden té belangrijk heeft gevonden. Zo belangrijk dat zij zichzelf niet meer aan liet spreken. En haar eigen gezag boven dat van God plaatste.

Als we ook de theologie in haar tijd zien, dan is veel wel te begrijpen en te plaatsen. Maar dan moeten we ook kunnen zien dat de tijd verandert en dat we op weg naar de toekomst van God aangesproken mogen worden en we verder kunnen komen dan hoe wij dachten dat het zat, dachten dat het was.

Ooit was de kerk misschien beducht dat je daarmee het geloof kon verliezen: want als je van gedachten veranderde, dan was er toch twijfel geweest. Zou twijfel je van je geloof doen vallen? Maar je kunt het geloof er ook door kríjgen, door terugkrijgen. Als je bij de lurven wordt gepakt en op een heel ander spoor wordt gezet. Dat heeft Paulus meegemaakt, maar daar kan ik ook een beetje van meespreken. Want véél heb ik mogen meekrijgen van mensen die het, inderdaad, beter wisten dan ik en die mij van en over God vertelden. Soms diskreet, als een terechtwijzing nodig was, maar vaker nog tussen de regels door, als ze over en van hun eigen leven vertelden, en ze getuigden van de weg die zij waren gegaan en hoe wonderbaarlijk ook zij soms op sporen waren gezet die ze zelf niet hadden bedacht.

Getuigen waren zij zo, van de liefde van God, misschien niet eens zo nadrukkelijk of zo bewust. En daar kom je verder mee; ben ik in ieder geval verder mee gekomen. Getuigen mogen we zo allemaal zijn, als we elkaar vertellen van hoe we met God leven, of hoe we zoeken, of vragen, of twijfelen. Want het gaat er niet om hoe zeker wij het allemaal weten, maar over hoe we elkaar bij de hand kunnen nemen en verder kunnen brengen. Hoe we het elkaar geven kunnen en hoe we het ontvangen mogen. Niet als dwingende richting van hoe het moet en niet anders mag, maar hoe het zou kunnen, als ruimte om te gaan.

De tafel van de Heer is daarvan het moment. Dáár krijgen we iets dat ons te boven gaat, maar waarvan we mogen leven. Niet zomaar dat stukje brood of slokje wijn, maar de plek aan de tafel. De vreugde dat God ons welkom wil heten en een plaats aan zijn maaltijd voor ons heeft gereserveerd. Welkom zijn we bij God, niet uit verdienste, niet omdat wij alles zo geweldig goed doen, weten of kunnen. Maar omdat God van ons houdt. En niet omdat Hij ons stroop om de mond smeert, of ons wil paaien, maar om wie we zijn, met alles wat ons aankleeft. Zó wordt ons bestaan bevestigd, en doet Hij ons leven. Dáár kom je verder mee. Dan kom je thuis!

Amen